22 دی 1404
به طور کلی، کار در ارتفاع به هر فعالیتی گفته میشود که فرد در سطحی بالاتر از تراز زمین یا سطح ایمن قرار دارد و احتمال سقوط وجود دارد. بسیاری از استانداردهای ایمنی، ارتفاع بالاتر از ۱.۲ تا ۲ متر را به عنوان کار در ارتفاع در نظر میگیرند، اما واقعیت این است که حتی سقوط از ارتفاع کمتر نیز میتواند بسیار خطرناک باشد.خطرات اصلی کار در ارتفاع شامل سقوط آزاد، لغزش، برخورد با اشیای در حال سقوط، تماس با خطوط برق و از دست دادن تعادل است. این خطرات زمانی تشدید میشوند که آمادگی لازم، تجهیزات مناسب یا مهارت کافی وجود نداشته باشد.
گام اول: ارزیابی خطر و برنامهریزی
پیش از هر اقدامی، باید ارزیابی دقیقی از شرایط کاری انجام شود. این مرحله پایه و اساس تمام اقدامات ایمنی بعدی است.
در ارزیابی خطر باید به نکات زیر توجه شود:
- ارتفاع محل کار و مدت زمان حضور در آن
- نوع فعالیت (نصب، تعمیر، جوشکاری، بازرسی و غیره)
- شرایط محیطی مانند باد، بارندگی، گرما، سرما یا لغزندگی
- استحکام سازه، داربست یا سکوی کار
- وجود خطرات جانبی مانند خطوط برق یا ماشینآلات فعال
پس از شناسایی خطرات، باید برای کنترل یا کاهش آنها برنامهریزی شود. این برنامه شامل انتخاب تجهیزات مناسب، تعیین روش اجرای کار و مشخص کردن مسئولیتهاست.
گام دوم: انتخاب تجهیزات مناسب برای کار در ارتفاع
تجهیزات ایمنی مهمترین ابزار شما برای حفظ جان و سلامت هستند. انتخاب نادرست یا استفاده اشتباه از این تجهیزات میتواند خود به یک عامل خطر تبدیل شود.
- هارنس ایمنی تمامبدن
هارنس ایمنی اصلیترین تجهیز حفاظت فردی در کار در ارتفاع است. هارنس باید تمامبدن باشد تا در صورت سقوط، نیرو به صورت متوازن در بدن توزیع شود. تنظیم صحیح بندها، تناسب سایز و سالم بودن سگکها از مواردی است که پیش از هر بار استفاده باید بررسی شود. - لنیارد، شوکگیر و سیستم توقف سقوط
لنیارد اتصالدهنده هارنس به نقطه اتصال است. استفاده از شوکگیر در مسیر لنیارد باعث کاهش نیروی واردشده به بدن هنگام سقوط میشود. در بسیاری از پروژهها، استفاده از سیستم کامل توقف سقوط شامل هارنس، لنیارد و انکر پوینت استاندارد الزامی است. - نقاط اتصال (انکر پوینت)
انکر پوینت یا نقطه اتصال باید توان تحمل وزن فرد و نیروی ناشی از سقوط را داشته باشد. این نقاط میتوانند ثابت یا موقت باشند، اما در هر صورت باید مطابق استانداردهای ایمنی انتخاب و نصب شوند. - کلاه ایمنی مخصوص کار در ارتفاع
کلاه ایمنی مورد استفاده در ارتفاع باید دارای بند زیر چانه باشد تا در حین حرکت یا وزش باد از سر جدا نشود. این کلاهها از سر در برابر ضربه و سقوط اشیای احتمالی محافظت میکنند. - کفش و دستکش ایمنی
کفش ایمنی با زیره ضد لغزش نقش مهمی در جلوگیری از سر خوردن دارد. دستکش مناسب نیز باعث افزایش کنترل و کاهش خستگی دستها میشود، بهویژه در کارهای طولانیمدت.
گام سوم: تجهیزات دسترسی ایمن
علاوه بر تجهیزات حفاظت فردی، ابزارهای دسترسی ایمن نیز نقش مهمی در آمادهسازی برای کار در ارتفاع دارند.
- نردبانها
نردبان باید سالم، تمیز و بدون لغزش باشد. زاویه نصب نردبان و محل تکیهگاه آن اهمیت زیادی دارد. نردبان نباید به عنوان سکوی کار دائمی استفاده شود، مگر در موارد کوتاه و سبک. - داربستها
داربستها باید توسط افراد متخصص نصب شوند و دارای کفپوش ایمن، نرده حفاظتی و دسترسی مناسب باشند. بازرسی روزانه داربست پیش از شروع کار یکی از الزامات ایمنی است. - بالابرها و سکوهای متحرک
بالابرهای نفربر و سکوهای متحرک در بسیاری از موارد ایمنتر از داربست یا نردبان هستند، به شرط آنکه اپراتور آموزشدیده باشد و دستگاه به صورت منظم سرویس و بازرسی شود.
گام چهارم: آموزش و مهارتهای موردنیاز
هیچ تجهیزی بدون مهارت و آموزش صحیح کارایی ندارد. آمادگی برای کار در ارتفاع مستلزم داشتن مهارتهای فنی و ایمنی است.
مهمترین آموزشها شامل موارد زیر میشود:
- نحوه صحیح پوشیدن و تنظیم هارنس
- استفاده درست از لنیارد و سیستم توقف سقوط
- تشخیص خطرات محیطی و شرایط ناایمن
- حفظ تعادل و وضعیت بدنی مناسب هنگام کار
- اقدامات اضطراری در صورت سقوط یا حادثه
این آموزشها باید به صورت عملی و دورهای برگزار شوند تا مهارتها همواره بهروز باقی بمانند.
گام پنجم: آمادگی جسمی و روانی
کار در ارتفاع علاوه بر مهارت فنی، نیازمند آمادگی جسمی و روانی است. افرادی که دچار سرگیجه، ترس شدید از ارتفاع یا مشکلات جسمی خاص هستند، باید پیش از انجام این نوع کار ارزیابی شوند.
خستگی، استرس، کمخوابی و عدم تمرکز از عوامل مهم بروز حادثه هستند. بنابراین:
- پیش از شروع کار استراحت کافی داشته باشید
- از مصرف داروها یا موادی که تمرکز را کاهش میدهند پرهیز کنید
- در صورت احساس ناامنی یا عدم آمادگی، موضوع را گزارش دهید
گام ششم: برنامه نجات و مدیریت شرایط اضطراری
یکی از مهمترین بخشهای آمادگی برای کار در ارتفاع، داشتن برنامه نجات است. در صورت سقوط و معلق ماندن فرد، زمان نقش حیاتی دارد. معلق ماندن طولانی میتواند باعث بروز سندرم تعلیق و آسیبهای جدی شود.
برنامه نجات باید شامل موارد زیر باشد:
- تجهیزات نجات در دسترس
- افراد آموزشدیده برای عملیات نجات
- مسیرهای دسترسی مشخص
- تمرینهای دورهای برای آمادگی تیم
گام هفتم: بازرسی و نگهداری تجهیزات
تمام تجهیزات کار در ارتفاع باید پیش از هر بار استفاده و به صورت دورهای بازرسی شوند. هرگونه پارگی، خوردگی، شکستگی یا نقص عملکرد میتواند جان فرد را به خطر بیندازد. تجهیزات معیوب باید فورا از چرخه استفاده خارج شوند.
نگهداری صحیح، تمیزکاری و انبارش مناسب تجهیزات نیز باعث افزایش عمر مفید و حفظ عملکرد ایمن آنها میشود.
نقش فرهنگ ایمنی در کار در ارتفاع
آمادگی برای کار در ارتفاع تنها مسئولیت فرد نیست. ایجاد فرهنگ ایمنی در سازمان نقش کلیدی در کاهش حوادث دارد. زمانی که ایمنی در اولویت قرار گیرد، کارکنان نیز نسبت به رعایت اصول ایمنی متعهدتر خواهند بود.
حمایت مدیریت، نظارت مستمر، آموزشهای منظم و تشویق به گزارش خطرات، همگی در شکلگیری این فرهنگ موثر هستند.
جمعبندی
برای پاسخ به این سوال که چگونه برای کار در ارتفاع آماده شویم؟ باید گفت آمادگی واقعی حاصل ترکیب سه عامل اساسی است: تجهیزات استاندارد، رعایت اصول ایمنی و داشتن مهارت و آموزش کافی. ارزیابی خطر، انتخاب ابزار مناسب، آموزش مستمر، آمادگی جسمی و روانی و داشتن برنامه نجات، همگی زنجیرهای هستند که نبود هر کدام میتواند منجر به حادثه شود.
کار در ارتفاع اگرچه پرخطر است، اما با آمادگی صحیح میتوان این خطرات را به حداقل رساند و محیطی ایمنتر برای کارکنان و پروژهها ایجاد کرد. ایمنی در ارتفاع یک سرمایهگذاری بلندمدت است که نتیجه آن حفظ جان انسانها و افزایش کیفیت و بهرهوری کار خواهد بود.